Derleyen: Sıdal Utkucu Fotoğraflar: iStockOluşturulma Tarihi: Şubat 09, 2026 12:44Otizmin erkeklerde daha çok görüldüğüne dair yaygın ve yerleşik bir varsayım mevcut. Fakat bu konuda yürütülen çok geniş çaplı bir araştırma, kız çocuklarında da otizmin erkekler kadar yaygın olduğunu ortaya koydu. Peki teşhis oranı neden 10 yaş altı erkek çocuklarda daha yüksek?Otizm, son 30 yılda hayli yaygınlaştı ve otizm teşhisi alan oğlan çocuklarının sayısı, kız çocuklarından dört kat fazla. Fakat, İsveç’te 20 yıldır 2,5 milyondan fazla katılımcıyla yürütülen çok geniş çaplı bir araştırmada, erkeklerin çocukken otizm teşhisi aldığı, kızların otizm teşhisinin ergenlik yıllarını bulduğu ve 20 yaş itibarıyla teşhis aralığının kapandığı ortaya koyuldu.
Uzmanlar, bu bulguların ‘zamanında’ ve ‘önemli’ olduğunun altını çizerek, çalışmanın otizm araştırmacılarının uzun zamandır bildiği bir şeyi desteklediğine de işaret etti: Otizm kadınlarda kayda değer bir şekilde teşhis edilmiyor.
İsveç’teki Karolinska Institutet tarafından yürütülen araştırmada, ülkede 1985 ile 2020 yılları arasında doğan kişilerdeki otizm oranları dikkatli şekilde incelendi. Çalışmada, 2 milyon 700 bin kişi takip edildi ve iki ila 37 yaş arasındaki kişilerde otizm teşhisi oranının yüzde 2,8 olduğu saptandı.
Uzmanlar, 20 yaş itibarıyla kadın ve erkeklerin otizm teşhisinin neredeyse eşitlendiğini ve bu durumun, otizmin erkeklerde daha yaygın olduğu yönündeki eski varsayımları sorguladığını kaydetti.
KIZLAR BELİRTİLERİ MASKELEYEBİLİYOR
Diğer yandan araştırmacılar, kızlarla erkekler arasındaki teşhis oranı farkını şu teoriyle açıkladı: Kızlar, sosyal faaliyetlerde yaşıtlarının mimiklerini taklit ederek, otizmin özelliklerini gizleme becerisine sahip; bu da tanı kriterlerinin erkeklere ilişkin önyargılara dayanmasına neden oldu.
Araştırmanın baş yazarı Caroline Fyfe, çalışmalarıyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
“Bulgularımız, otizmdeki cinsiyet farklılığının, kadın ve kız çocuklarının ya geç teşhis edilmesi ya da hiç teşhis edilememesi nedeniyle önceden düşünüldüğü kadar çok olmadığını ortaya koydu.”
Araştırmada ayrıca, çocukluk dönemlerinde erkeklerin otizm tanısını kız çocuklarından ortalama üç yıl erken aldığı bilgisine de ulaşıldı. Çünkü uzmanlar, tanı konma yaşının kızlarda ortalama 15,9 iken, erkeklerde 13,1 olduğunu saptadı.
BMJ’de yayınlanan araştırmada ayrıca, 10 yaş altındaki çocukların teşhis oranlarında cinsiyet farklılıklarının son 30 yılda istikrarlı bir şekilde aynı kaldığına ancak bu farkın diğer tüm yaş gruplarında hızla kapandığına dikkat çekildi.
Genel olarak, erkek çocukların 10 yaşından önce otizm tanısı alma olasılığı kız çocuklarına göre 3-4 kat daha fazla. Fakat ergenlik döneminde otizm tanısının artmasıyla kız çocukları da 20 yaşına kadar erkeklerdeki teşhis oranını yakalıyor. Çalışmada, otizm tanısı alınan yaşın ilerlemesiyle kadın ve erkekler arasındaki oranın da azaldığı kaydedildi.
Kendisi de otizmli olan ve otizmli bireylerin haklarını savunan Anne Cary araştırmayla ilgili değerlendirmesinde, çalışmanın, teşhis oranlarındaki tutarsızlığın arkasında gerçekten vakalardaki farklardan ziyade, tanı koymadaki sistemik önyargıların yattığı argümanını desteklediğini söyledi.
‘OTİZM TANISINDA KULLANILAR TEKNİKLER DEĞİŞMELİ’
Cary, belirtilerin başlangıcının gecikebileceğini ve bunda maskelemenin önemli bir unsur olduğunu belirterek, otizm tanısında kullanılan tekniklerin ve araçların önyargılı olabileceğini, o nedenle bunların iyileştirilmesi gerektiğini aktardı.
Cary, “Bu önyargılar, en nihayetinde otizm teşhisi alacak bir kız çocuğunun, 10 yaşından önce teşhis alma ihtimalinin üçte bir oranda azalmasına neden oluyor” şeklinde konuştu. Otizmli kız çocuklarına ve kadınlara otizm teşhisi yerine duygu durum ve kişilik bozukluğu gibi psikolojik teşhisler koyulduğunun altını çizen Carry, “O nedenle erkek akranları gibi uygun tedaviyi alabilmek ve onlar kadar görünebilmek için kendilerini savunmak zorunda bırakılıyorlar” ifadesini kullandı.
İngiltere Ulusal Otizm Derneği’nden Judith Brown, “Otizm teşhisi ve doğru desteği alma konularında cinsiyet asla bir engel olmamalı” dedi. Geleneksel olarak otizmli bireylerin çoğunlukla erkekler ve oğlan çocuklarından oluştuğu yönünde bir varsayım olduğuna değinen Brown, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ambitious about Autism” isimli derneğin genel başkanı Jolanta Lasota ise, “Otizmli kızların, otizmli erkeklerden farklı deneyimleri oluyor, o nedenle çok uzun zamandır gözden kaçıyorlar” diye konuştu. Lasota, kız çocuklarının ihtiyaçlarının yanlış anlaşılması ve farklı açıklanmasının bu kişilerin temel destekten yoksun kalmasına ve bazı durumlarda da mental sağlıklarının kriz noktasına yükselmesine neden olabildiğini sözlerine ekledi.
Leeds’in otizm teşhisi hizmeti departmanın başkanı ve otizm savunucusu Conor Davidson da “Kız çocuklarında otizm çocuklukta daha çok gözden kaçabiliyor ve belirtiler ancak ergenlik veya ilk yetişkinlik dönemlerinde ortaya çıkabiliyor” dedi. İngiltere’de yetişkinlerde nörogelişim kliniklerinde çalışan psikiyatristlerin son yıllarda erkekten daha çok kadın hasta geldiğini gözlemlediğine değinerek, “Maalesef hem çocuk, hem de yetişkinlerde otizm değerlendirmesi bekleyen kişilerin listesi kabul edilemeyecek kadar uzun” değerlendirmesini yaptı.
Davidson, psikiyatristlerin hastaların ruhsal sağlık sorunlarını değerlendirirken otizm ihtimalini de göz önünde tutmasının önemine işaret etti ve şunları söyledi:
“Çünkü bu durum, özellikle otizmi çocuklukta fark edilemeyen kadınlar için hayli önemli olabilir.”
Kaynak: The Guardian, Daily Mail
News
